De Sint Catharijnekerk, centrum van religie en cultuur heeft een indrukwekkende geschiedenis. Komend vanuit het Heultje (een historisch straatje in Den Briel) krijgt de bezoeker een prachtig gezicht op de massieve Sint-Catharijnekerk en -toren. Het geheel is gebouwd tussen 1417 en 1482, waarbij in 1456 een groot deel door brand wordt verwoest. De herbouw start in 1462, maar in 1482 is het geld op, zodat èn kerk èn toren niet kunnen worden afgebouwd. De toren telt dan 60 meter hoog (318 treden) in plaats van de beoogde 120 meter en de kerkbouw gaat niet verder dan het schip. Het dwarsschip (transept) en koor zijn niet verder gekomen dan wat fundaties in de grond. Het schip wordt gesloten tussen de twee al gebouwde vieringspijlers. 

We gaan de kerk binnen door de zuidelijke toegang in de oostgevel, waarbij we over een cirkelvormige afbeelding lopen met de woorden :

’16 KOMT AL TOT GODS HUYS IN 88’ 

Dit is een tekst die herinnert aan het vertrek van stadhouder Willem III naar Engeland om daar tot koning te worden gekroond. Zijn vrouw Mary slaat het vertrek van de vloot uit Hellevoetsluis gade, aldus de overlevering.

Ondanks het feit dat we een onvoltooide Brabants-gotische kerk binnen stappen wordt  ons oog getroffen door een overweldigende ruimte met een prachtige lichtinval. Indrukwekkend zijn de pijlers, grafzerken en monumenten, alsmede de 4 gebrandschilderde ramen.

 De pijlers  dragen de kappen van de zijbeuken en het middenschip en worden afgesloten door koolblad- kapitelen.Rond de pijlers bevinden zich 18-de eeuwse banken die in die tijd bestemd waren voor het stadsbestuur en kerkelijke en wereldlijke autoriteitenHet ‘gewone’ volk stond of nam zelf een stoeltje mee. Eerst in de 19-de eeuw werden rijen stoelen geplaatst, die werden verhuurd. Aan de noordgevel bevindt zich een galerij bestemd voor de weeskinderen uit het Merula-weeshuis. De preekstoel en de z.g. dooptuin zijn een geschenk uit 1778. 

Als U een wandeling maakt door de zijbeuken kunt U de prachtige gebrandschilderde ramen bekijken. In de zuidbeuk bevindt zich allereerst het Oranje raam, aangebracht ter gelegenheid van de herdenking van het huwelijk van Willem van Oranje met zijn derde vrouw Charlotte de Bourbon. 

Achter in de zuidbeuk aan de westkant bevindt zich het Coppelstock raam. Het bovenste deel laat de Brielse Maas zien met de schepen van de watergeuzen waar veerman Coppelstock heenroeit. Het onderste deel toont de vergadering van de burgemeesters met Coppelstock die de zegelring van Bloys van Treslong toont, ten bewijze, dat het echt de Watergeuzen zijn. Zij willen de overgave van de stad. De burgemeesters talmen echter en U ziet dan in het middelste (cirkelvormige) gedeelte de bestorming van de stad in de maneschijn van 1 april 1572.

In de noordbeuk bevindt zich het raam, gewijd aan Angelus Merula, de ‘Grooten Weezenvriend’. Door zijn vermogen werd het Merula weeshuis gesticht (ten ZW van de kerk) en konden bejaarden worden gehuisvest. 

Tenslotte zien we een eindje verderop het raam van Rochus Meeuweszoon.Hij had op 5 april 1572 het Nieuwlandse sluisje vernield, waardoor de polders aan de oostkant van Den Briel onder water kwamen te staan en de Spanjaarden niet in staat waren Den Briel op de watergeuzen te heroveren. 

Ondertussen bent U enkele grote grafmonumenten gepasseerd, zoals het monument, gewijd aan de zeeheld admiraal     Philips van Almonde. De drie grote gildenborden, gewijd aan de timmerlieden ( boven de zuidelijke ingang), de kleermakers (aan de zuidelijke torenpijler) en de kooplieden (boven de noordelijke ingang van de oostgevel) zijn U vast niet ontgaan. Ze zijn beschilderd met bijbelteksten betrekking   hebbend op de  beroepsgroep. 

Het grote Tiengebodenbord uit 1677 en het orgel uit 1854 hangen aan de oostgevel. Een klim in de toren (318 treden) brengt U naar het platvorm, van waar U een prachtig uitzicht hebt over Den Briel, één van de 18 steden van Holland uit vroeger eeuwen. Nieuwsgierig geworden? Bezoek dan de kerk en toren in het echt ! 

Een uitgebreide kennismaking met kerk en toren kunt U maken door aanschaffing van het onlangs  te verschenen boek: 

DE SINT-CATHARIJNE

'een monument van geschiedenis en kunst.'

Tekst en foto’s van Henk Vegter.